10-01-17

Kerkelijk jaar

Kerkelijk jaar

Op 27 november is het nieuwe kerkelijk jaar begonnen. In de jaarcyclus gaan we van het ene hoogfeest naar het andere. Dat is zichtbaar aan de kleur van het antependium (het kleed) over de tafel en de kleur van de stola die de voorganger draagt. Het gebruik van kleuren in de eredienst is volgens historici al tien eeuwen oud. Dit gebruik, zo hebt u wel gezien, is ook in ‘de Geuzentempel’ weer ingevoerd.

Kleuren gebruiken in de kerk is mooi, maar wat betekenen die kleuren? We zetten het hieronder nog eens op een rijtje in de hoop dat de kleuren zeggingskracht krijgen en ons meenemen van het ene heilsfeit dat we vieren naar het andere.

Advent

Het kerkelijk jaar begint met de vier weken van Advent. Advent betekent ‘komst’. Het duidt op het verlangen naar de komst van Christus en zijn rijk, een verlangen dat doorklinkt in de erediensten. De liturgische kleur in deze weken is paars. Paars vanwege het karakter van deze tijd, een tijd van bezinning, inkeer, berouw en boete. Het is de tijd waarin we zingen: ‘Hoe zal ik U ontvangen, hoe wilt Gij zijn ontmoet?’

Kerst

Kerstfeest wordt gevierd in de christelijke kerk sinds de vierde eeuw. Het heidense Natalis Invicti Solis, zonnewendefeest werd toen als het ware gekerstend, voortaan zou het zijn: het geboortefeest van Jezus die het Licht is voor de wereld, de Zon der gerechtigheid. De kleur die daarbij hoort is de kleur van licht en vreugde: wit. Deze kleur blijft tot en met de eerste zondag na Epifanie.

Epifanie

Het woord Epifanie is voortgekomen uit de kerkelijke term ‘epiphania’ (Latijn) ontleend aan het Grieks ‘epiphaneia’, dat betekent ‘verschijnen’ of ‘aan het licht brengen/openbaren’. Met Epifanie gaat het om het verschijnen van onze Heiland.

Vanouds vierde een groot deel van de kerk op 6 januari de geboorte van Christus – en nog zijn er christenen (o.a. in de Russisch Orthodoxe kerk) die dat op die datum doen. In de meeste westerse kerken wordt Epifanie gevierd aan het begin van het kalenderjaar en gaat het in de Evangelielezing over de komst van wijzen uit het Oosten of de doop van Jezus in de Jordaan of over het eerste wonder dat Jezus deed in Kana.  

Na Epifanie komt de groene kleur weer in de kerk. Groen is de kleur van groei en hoop. Het Evangelie van Jezus’ komen in de wereld is bron van leven, hoop en groei.

Veertigdagentijd

Opnieuw komt de kleur paars in de kerk: de kleur van inkeer en boete. Dat is de tijd voor Pasen. Die tijd begint met Aswoensdag, genoemd naar de as van de verbrande palmtakken van de Palmzondag van het vorige jaar. In de Rooms Katholieke kerk (en tegenwoordig ook wel in protestantse kerken) krijgen gelovigen dan een kruisje op het voorhoofd een breekt een tijd aan van vasten/versobering.

In de Reformatorische traditie wordt deze tijd voor Pasen ook wel aangeduid als de Lijdenstijd. Een tijd van zeven weken waarin –evenals in de katholieke traditie- het lijden en sterven van Christus wordt verkondigd, bezongen en roept tot inkeer en bezinning.

De Stille week

De week die begint met Palmzondag, wordt genoemd: de Stille week voor Pasen. Aan de vooravond van zijn dood vierde Jezus met zijn leerlingen de maaltijd die de Exodus, de Uittocht uit Egypte gedenkt. Gaandeweg krijgt deze Maaltijd een nieuwe betekenis als Jezus het brood en de beker neemt en hen daarmee bepaalt bij zijn lichaam en bloed, zijn leven dat Hij zal geven tot vergeving van zonden. Met deze instelling van het Avondmaal, op donderdagavond beginnen de dagen van Pasen, die omvatten: de Witte Donderdag, de Goede Vrijdag, de Stille Zaterdag en het hoogfeest van Pasen.

 Pasen

Met Pasen verandert de kleur in de kerk in wit. We groeten elkaar met de aloude Paasgroet: De Heer is waarlijk opgestaan, de Heer is verrezen. We horen en zingen van Jezus’ overwinning op zonde en dood, een grote vreugde waarin alles gelovigen mogen delen.

Hemelvaart

Na Pasen blijft het wit van de vreugde nog wekenlang in de kerk. Op de 40ste dag na Pasen vieren we Hemelvaartsdag. Zoals Israël 40 jaar na Pascha het beloofde land binnentrok, zo trekt Jezus de veertigste dag na zijn uittocht uit de dood vanaf de Olijfberg de hemelse heerlijkheid binnen. Een wolk (beeld van de ‘Sjekina’, luister van God) onttrekt Hem aan de ogen van zijn leerlingen.

Nog steeds blijft de kleur wit. Ook op de zondag die volgt, die genoemd wordt weeskind-zondag, of weeszondag. Zo genoemd vanwege de belofte van Jezus voor zijn hemelvaart: Ik zal jullie niet als wezen achterlaten. Hij zou de trooster, de Heilige Geest, zenden.

Pinksteren

De Heilige Geest komt met Pinksteren, 50 dagen na Pasen. De kleur in de kerk is dan rood, de kleur van vuur, de vlam van de Geest. Uit alle windstreken zijn pelgrims bijeen in Jeruzalem om daar het grote oogstfeest, Sjavoet, te vieren. Het feest doet bovendien denken aan de wetgeving op de berg Sinaï. Juist op dit feest zendt God de Heilige Geest. Er is een geweldige wind en tongen van vuur en ieder hoort in zijn eigen taal het Evangelie van de Opgestane Heer. Duizenden mensen komen tot bekering en laten zich dopen.

Trinitatis

De zondag na Pinksteren wordt de kleur wit. Het is het feest van de Drie-eenheid, waarop Vader, Zoon en Heilige Geest worden geëerd vanwege Gods grote daden. Na Trinitatis gaan we de zgn. ‘feestloze’ tijd in. De kleur is dan groen, teken van de grote zomer die komen zal.

Het nieuwe kerkelijk jaar, 2016-2017 is nu begonnen. Laat onze bede zijn dat we gedurende het jaar het Evangelie in- en uitademen, sterker nog: dat het Evangelie ons hele leven doortrekt en kleur geeft. De kleur van Hem die een ieder aanspreekt en roept: Kom, volg Mij!

Ds. Elly Bouman

13:20 Gepost door Rony | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.